Chính quyền Trump cam kết 17,5 tỷ USD cho vay lãi suất thấp để xây tối đa 10 lò phản ứng hạt nhân

Bộ Năng lượng Mỹ (DOE) vừa đưa ra cam kết lớn nhất đối với điện hạt nhân trong nhiều thập kỷ. Chính quyền Trump thông báo gói cho vay lãi suất thấp có điều kiện trị giá 17,5 tỷ USD nhằm tài trợ xây dựng tối đa 10 lò phản ứng hạt nhân, với mục tiêu khơi thông một ngành vốn bị kẹt trong thủ tục kéo dài và đội vốn. Các khoản vay công bố ngày 23/6 sẽ được triển khai qua chương trình tài chính của DOE, tập trung chi trả cho các hạng mục có thời gian đặt hàng dài của lò phản ứng Westinghouse AP1000 như bình chịu áp, bộ tạo hơi và bơm tuần hoàn chất làm mát. Đây là những thiết bị cỡ lớn, sản xuất theo đơn đặt hàng, thường mất nhiều năm chế tạo và lâu nay là điểm nghẽn khiến dự án nhà máy mới chậm vận hành. Chương trình nhắm tới 5 dự án riêng biệt, tổng cộng lắp đặt 10 lò AP1000, với mục tiêu rút ngắn tiến độ thi công tối đa khoảng 3 năm. Ít nhất 7 công ty tiện ích và doanh nghiệp năng lượng đã gửi thư bày tỏ ý định tham gia. Trọng tâm là khôi phục năng lực sản xuất trong nước cho các lò phản ứng thương mại quy mô lớn, lĩnh vực mà Mỹ đã để suy giảm trong nhiều thập kỷ. Sáng kiến này bám theo sắc lệnh hành pháp mà ông Trump ký vào tháng 5/2025, đặt mục tiêu nâng công suất điện hạt nhân của Mỹ lên 400 GW vào năm 2050. Hiện Mỹ vận hành khoảng 95 GW từ đội nhà máy hiện hữu; đạt 400 GW đồng nghĩa quy mô điện hạt nhân phải tăng hơn gấp bốn lần trong khoảng 25 năm. Nhu cầu điện tại Mỹ đang tăng mạnh, chủ yếu do sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu phục vụ khối lượng công việc AI. Microsoft, Google và Amazon đều phát tín hiệu sẵn sàng ký hợp đồng mua điện dài hạn với các nhà cung cấp điện hạt nhân, tạo ra lực cầu mà 5 năm trước hầu như chưa rõ rệt. Cam kết cho vay 17,5 tỷ USD được xem là nỗ lực của liên bang nhằm tháo gỡ "bài toán con gà - quả trứng" trong chuỗi cung ứng hạt nhân: không ai mở rộng năng lực sản xuất nếu chưa có đơn hàng, và không ai đặt đơn hàng nếu thiếu niềm tin vào năng lực cung ứng. Bằng cách bảo đảm nguồn vốn cho các cấu phần then chốt, DOE đang giảm rủi ro cho giai đoạn sớm nhất và tốn vốn nhất của quá trình xây lò phản ứng. Với nhà đầu tư, bên hưởng lợi trực tiếp nhất có thể là Westinghouse, đơn vị đứng sau thiết kế AP1000. Công ty này đã được Cameco Corporation và Brookfield Renewable Partners mua lại vào năm 2023; một "đường ống" 10 đơn hàng mới sẽ tạo ra quy mô kinh doanh mang tính bước ngoặt. Các doanh nghiệp khai thác uranium cũng là nhóm hưởng lợi rõ ràng, do số lượng lò phản ứng tăng sẽ kéo theo nhu cầu nhiên liệu trong nhiều thập kỷ. Dù vậy, rủi ro cần được cân nhắc. Đây là các khoản vay "có điều kiện", đồng nghĩa dự án vẫn phải vượt qua yêu cầu pháp lý và thu xếp tài chính trước khi vốn thực sự được giải ngân. Lịch sử xây dựng điện hạt nhân tại Mỹ cũng cho thấy nguy cơ chậm tiến độ và đội vốn, điển hình là dự án mở rộng nhà máy Vogtle tại bang Georgia, dự án lò phản ứng mới hiếm hoi hoàn thành trong thời gian gần đây, đã trễ nhiều năm và vượt ngân sách hàng tỷ USD.